Het Amerikaanse kiessysteem met kiesmannen (Electoral College) is uniek en vaak verwarrend voor buitenstaanders.
Basis principe
Amerikanen stemmen niet direct voor president maar voor kiesmannen die beloven op bepaalde kandidaat te stemmen. Elke staat heeft aantal kiesmannen = aantal Congresleden (Huis + Senaat). Totaal 538 kiesmannen, 270 nodig voor meerderheid.
Verdeling
California meeste (54), kleine staten minimaal 3. Winner-takes-all in meeste staten (behalve Maine, Nebraska).
Proces
- November - algemene verkiezing (popular vote per staat)
- December - kiesmannen stemmen formeel
- Januari - Congres telt stemmen en bevestigt
Waarom dit systeem?
Historisch compromis tussen direct vote en Congress kiest, kleine staten meer invloed, federalisme respecteren.
Controverses
- Kandidaat kan winnen zonder popular vote (2000, 2016)
- Swing states disproportionele aandacht
- Faithless electors (zeldzaam)
- Roep om afschaffen groeit
Voordelen
Dwingt brede coalitie, voorkomt pure meerderheidsheerschappij, behoud two-party system.
Nadelen
Veel stemmen "tellen niet" in safe states, complicated voor voters, mogelijk undemocratisch resultaat.
Hervormingspogingen
National Popular Vote Interstate Compact, grondwetswijziging zeer moeilijk.
Begrip essentieel voor volgen Amerikaanse politiek!